miércoles 7 de diciembre de 2011

El Maño II

Y asina, cruzando aquel marón de tembreques, ás tres semanas eran xa porteños, como lo eran todos os que chegaban (a caldeiradas), escapando dende a miseria anabada col tempo das guerras. Peró aquello nun yes daba miga de por sí. A os poucos días de desembarcar nel Arxentina, el Maño quixo seguir a súa vida, y pa eso tía que sacar pa ella . Asina, marmellando pollas noites cómo despedirse d’aquel home y a súa muyer que tantísimo favor ye fixeran, reuníse con ellos y, coa voz esgazada, comentóuyes el caso qu’entenderon y compartiron á primeira. Xuróuyes llealtá y acordo eterno, y aseguróyes que se volverían ver. Nun pasaría esto último hasta más de 40 anos despós.

Tuveron contacto por carta abondo tempo, inda condo el Maño empezara de vendedor nus grandes almacenes testiles d’un gallego fiyo d’emigrante, y lo destinaran trabayar durante us anos en Rosario, antias de poder volver achegarse a Buenos Aires. Llonxe das únicas personas que conocía, (anque pouco inda, xa abondo), antias de chegar al Arxentina y que seguían na capital porteña. Enterárase qu’el que xa era matrimonio tuvera un fiyo al que ye puxeron Diego, como el padre, y que tían idea de volver namás que podesen a España que, dicían, taba más repousada y xeitosa qu’a finales dos anos 30, y a cumia cazapelleira dos medos africanos entre vecíos taba vida a menos. Tardarían abondo más de 20 anos en poder fello, tando el sou fiyo xa casao y con nenos que, al cabo, fixéranye decidirse por quedarse allí coa súa familia. Diego taría de volta coa súa muyer na casa patrucia de Valdiguales, na que quedaba un hermao de Diego, Manolo, a mitá dos anos 70. Seguían tendo algún contacto, de Pascuas a Ramos, col Maño por carta, peró xa botaran de conta de que nun lo volverían ver nunca.

En Valdiguales, Diego tería descanso de novo, de volta na súa terra. Y muitos anos despós chegaríaye úa morte en paz inda nun hai demasiao tempo. A súa muyer sigue eslleirando pollos eiros da vida.
Nel tempo qu’el maño recalóu nel Arxentina, recalóu namás, decidíu espresa y agayosamente nun semar nin botar reigón ningún naquella terra estraña que lo acoyera, porque sabía qu’al cabo, os sous proyectos acabarían llanxíndoye nas coradas. Quixo pasar pol pico d’aquel recordo que nun paraba d’esfarrapiar nel sen del sou sentimento, tan chen d’esmocayarse. Y asina, siguíu cinglando pol medio d'aquellos anos porteños, mentres ansiaba volver, inda azoquiao, al tempo qu’en España pasara de neno y mozo. Como na súa infancia, apuntóuse a cantar nun coro d’Igresia del barrio de Palermo, al pé d’unde vivía al pouco de tar de volta de Rosario. Este coro tresformaríase col tempo núa farra tangueira al son dos bandonióis, que ye axudarían a semar na memoria os mariaxes de terra d’ultramar, que s’iban convertir en parzamiques y alpeiradas que valirían pal asombro del escaso público qu’algún día ouguiría as súas hestorias d’aquella vida estampinada, peró qu’el maño sabería contar tan entretenida y nobre, por tantos dolos cos que nunca quixo atortorar a naide.

En todos aquellos anos conocería el viño y el tango, el bandonión, a Manzi y Celedonio Flores, a Gardel y Santos Discépolo… conocería el lunfardo y as vidas de marabayo de cafishos entregaos á milonga; sería bacán qu'acamalase algúa dama que fora mina, condo taban os dous ben seguros que ningún d’ellos taba namorao. Sabería del porongo, de Borges y Cortázar...; del amistá escuruxada nel ritual pousao de cebar mate y bebeyo en conversacióis qu’allumaban lluces brancas que podía alentar y meter aspacín nel peto, nel sen d`aquello qu'él chamaba llibertá.

Anque ésta, nun vía sola. Podía apalpuñayo dende había muito tempo na tensión das súas cordas y nel comezón que ye tría aquello que ye chamaba soledá. A soledá eterna y aforfogada, aveseda na solombra gris, como a del neno qu’espera a que volva a madre que ye falta. A soledá de nun ter reices nin proyeutos, retos nin ilusióis. Nun ter nin vicios. Nun ter mañá, agá el ir botando conta del día que pasara y deixarse ceibe a ver cómo ven el que falta. El sou futuro miraba para mui cerca nel Arxentina.

Eso sí: nun esquecía a promesa feita a Diego y a Genoveva. El caso era saber cómo la iba poder cumprir. Además, había xa tantos anos… En España fora feliz algún día y a lo miyor por eso  nun quería volver. Tía medo de topar espernequebrada el embozadía de felicidá vivida y, además, nun era el Maño un tollapo pa pensar qu’aquello iba tar allí, esperándolo. Todo taba feito cinza. Además, tamén en España ye tocara vivir amargao y esmorecido, triste y chen de refugayos y ansiedades nel asadura. Asina que pensando nas dúas cousas, el asunto d’irse ou non quedaba arrentes da súa decisión. Decidir agora pensaba qu'era  ser llibre.

Y al cabo, pesóu a promesa feita. A mediaos dos anos 80, coyéu el sou fardel de cuitas que tiraría pol medio del charco y montóuse nun viaxe qu’arrancaba nun trasatlántico nel Río de la Plata y acababa na casa del Fouto de Valdiguales, unde vivían Diego y a súa muyer. Éstos xa taban avisaos por carta, asina qu’el sabello puido quitarye daqué d’emoción al encontro. Condo el Maño timbróu, dentro da casa xa tían el barrunto de qu’era él. Abríuye Diego; déronse un abrazo que s’estendéu a Genoveva condo chegóu y, al cabo, non muito más porque os oyos, paroleiros ellos, ya lo dicían todo. De todos os xeitos, iban ter oportunidá de verse muitas más veces, porque si al Maño ye gustaba el poblo, tría decidido buscar algúa vivenda ou pensión d’alquiler, que pagaría col retiro que ye daba el Estao francés en reconocemento a os represalios en campos d’estermino nazi nel tarrén de Francia. Y que topóu ben axina, por certo, na barriada que taba entre el Igresia y un Palacio que había en Valdiguales. Parecéuye abondo cómoda y xeitosa y amañóu de quedarse allí.

Y allí tuvo aquel tempo. Aquel último tempo sou. Iba xantar case todos os días al bar del Rango, al pé da carretera nacional. A cía fíala na casa col comestible que por encargo ye trían os vecíos dos comercios da villa cercana, ou qu’él mesmo compraba condo pañaba el Alsa y aprovetaba de paso pa conocer un pouco a contornada, se era que nun quedaba nel poblo y fía país comprando nos ultramarinos qu'algún vecín tía. Nunca naide nada tuvo que dicir d’él.

Dende había muitísimos anos nun era quen dormir como Dios manda. Y foi nel sou tempo en Valdiguales condo podía descansar al xeito por vez primeira dende os anos 30. Ás veces tía un sono estraño repetido, nel que vía a nazis, a súa muyer y os sous padres sentaos todos alredor da mesma mesa, como se fosen amigos. El Maño soupo interpretar que xa nun tía lletras que pagar a nadie y qu’a estas alturas d'escaleyar polla vida, él nun quería nin ye fían falta as dos outros, y qu`aquello chamábase reconciliación. A que podía, él que se tía entre bon y fato, más pasando lo que pasara y sabendo que nun hai perdón sin xusticia. Quería exercer aquella llibertá recuperada coa volta y ser ún más.

Perguntóu un día a Diego y Genoveva cómo se chamaba aquella barriada na que vivía d’alquiler. Dixéronye que Fonfría. –Como la de Zamora-, dixo él. Y soupo qu’aquel poblo sería el llugar unde acougarían os sous osos, porque además notaba que xa nun ye chegaban torniscadas a os pés, y el toupo salíraye del peto despós de tantos anos. Pintaba que taba en paz.

Dentro del sou diario, iba el Maño ás veces comer a úa casa na que fixera amistá con Julio y Piedá, un matrimonio vecín con dous fiyos, que lo coyía con gusto por ser un home que nun tía pinta ningúa de ser tafuro nin chafuyeiro y que, despós, demostróu ser de llei y nobre como el cerno del carbayo. Allí, dende mediaos dos anos 80 que chegóu, hasta os sous últimos días, deixa pasao abondas tardes nas que partía as visitas, ás veces, coas que fía á casa del Fouto, y nas contaba tan ben, como home argayeiro y acouxigao qu’era, muita parte das súas hestorias de Zaragoza y Munchausen, y Rosario, y Buenos Aires. Además víaseye que taba paroleiro y tranquilo, porque nun había cousas, ou eso parecía, que lo amolasen.

Discutía coa bola da casa ás veces y sempre respondía con frases al xeito nas que deixaba asomar rayolas nas que se vía qu`as molleiras basnoiras y chaparras nun iban con él. El ironía y el sentido del humor sempre lo acompañaban. –Si canto me llaman loco, si no canto, cobarde, si bebo vino, borracho, si no bebo, miserable- dicía, denunciando el hipocresía y lo comenenciudo da xente. –Tu muito viviche, ¡eh Maño!-, respondíaye a bola. Y el Maño nun esperaba miga pa espetar: -He andando mucho mundo y bebido mucho vino, muchos perros me han ladrado, y ninguno me ha mordido-.

Y Caminito, La Última Copa, Violetas ou Nostalgias eran algús dos tangos aprendidos nel Arxentina, cos que deleitaba coa súa búa voz de coro á xente d’aquella casa condo xantaba allí, mentres se tomaba el café y se fumaba un cigarro.

Chegóu todo el mundo que lo conóceu a terye llei y a apreciayo como seguro merecía. A terye invidia, porque todos quixeran ser a búa persona qu’era él. Al cabo, moralmente, é lo único que vale, y el Maño eso sabíalo ben. Por eso yo dicía a os nazis pollas noites nos sous soños.

Pasouye tamén al cura del poblo, condo nel sou enterro nun puido aguantarse y falóu d’él, ce por be, como quen fala non d’un bon cristiano, que nun lo era, pero sí como quen fala d’úa búa persona. Y é que foi qu’asina de sutaque, un bon día, el caseiro del Maño, que nun tía coche, corréu avisar a Julio, el vecín, de que taba malo. Arrancaron con él pal hospital das Folgueiras y, del mesmo xeito que chegóu someiro, educao, y sen molestar, coméunos un pouco el asadura y encendéunos as coradas condo se foi a os dous días d’ingresar, y inda suaban entre as paredes da cucía da casa de Julio as notas dos tangos qu’el maño cantaba, y qu’acompañaba úa Hohner Organola de 140 baxos. Un acordión qu’eu empezaba a tocar.



Á memoria de Julián Iranzo Serrano. “El Maño”.

Iván Iglesias Fernández. (Tamén conocido como Iván de Cazarón).

1 comentarios:

Anónimo dijo...

sera' capa' d habla' km dio' manda!!!!!!!!!!